Аюулгүй байдал уу, Картель үү? OpenAI, Anthropic, Google, xAI нар хиймэл оюуны хурдыг "сааруулахаар тохиролцсон" хэргээр шүүхэд дуудагдлаа

Хиймэл оюуны салбарын өрсөлдөөн "хэн түрүүлж AGI-д хүрэх вэ" гэсэн галзуу уралдаанаас "хэн нь ч хэт түрүүлж давхихгүй байх" тохиролцоо руу шилжиж эхэлсэн нь хууль эрх зүйн томоохон зөрчилдөөнийг дагуулав. АНУ-ын Калифорнийн Хойд дүүргийн холбооны шүүхэд өнгөрсөн баасан гарагт OpenAI, Anthropic, Google (DeepMind), SpaceXAI (xAI) нарын эсрэг монополийн эсрэг (Antitrust) бүлгийн нэхэмжлэл албан ёсоор бүртгэгдлээ.

ChatGPT Plus, Claude Pro, Gemini Advanced, Grok зэрэг төлбөртэй үйлчилгээний хэрэглэгчдийг төлөөлөн гаргасан тус гомдолд салбарын акулууд "аюулгүй байдал" гэх халхавчийн дор хамтран тохиролцож, AI хөгжүүлэлтийн хурдыг зохиомлоор сааруулснаар (AI slowdown deal) зах зээлийн өрсөлдөөнийг боомилж, хэрэглэгчдэд очих үнэ цэнийг бууруулсан гэж буруутгажээ.

Бүх зүйл хаанаас эхлэв: "We Must Pace the Frontier"

Энэхүү маргааны эхлэл хэдхэн хоногийн өмнө буюу 9-р сарын 12-нд Anthropic-ийн гүйцэтгэх захирал Дарио Амодейгийн нийтэлсэн "We Must Pace the Frontier" нэртэй нийтлэлээс үүдэлтэй. Амодей нийтлэлдээ сүүлийн үеийн бие даасан агентлаг (autonomous agent) загварууд төсөөлснөөс хамаагүй хурдтай хөгжиж, хэдхэн сарын дотор кибер аюулгүй байдал болон системийн хяналтад сүйрэл дагуулах эрсдэлтэйг анхааруулсан юм.

Тэрээр AI-ийн дэвшлийг тодорхой хэмжээнд барьж сааруулах гурван гол санаа дэвшүүлсэн:

1. Компаниудын дотоод лабораторид хөндлөнгийн бие даасан шалгагчдыг ажилтны эрхтэйгээр нэвтрүүлж, эрсдэлийг хамтдаа хянах,
2. Аюулгүй байдлын нийтлэг стандарт тогтоож, хөгжүүлэлтийг түүнээс давуулахгүй байх,
3. АНУ тэргүүтэй ардчилсан улсууд болон бусад өрсөлдөгч талуудын түвшинд зохицуулалтын хүрээг нэгтгэх.

Гэвч хамгийн анхаарал татсан зүйл нь өрсөлдөгчдийн хариу үйлдэл байв. OpenAI-ийн захирал Сэм Олтман "Дариогийн хэлсэнтэй бүрэн санал нийлж байна, бид ч бас компанидаа хөндлөнгийн үнэлгээчдийг байршуулах амлалтыг авна" гэж тэр дор нь мэдэгдсэн бол Илон Маск (xAI), Дэмис Хассабис (Google DeepMind) нар ч үүнийг дэмжиж, салбарын хэмжээнд нэгдсэн хяналтын байгууллага байгуулахаар яриа хэлэлцээ хийж эхэлснээ ил зарласан билээ.

Нэхэмжлэлийн гол үндэслэл: Өрсөлдөгчид үгсэн хуйвалдаж болохгүй

Холбооны шүүхэд өгсөн гомдлыг ахалж буй өмгөөлөгч Ник Роули болон нэхэмжлэгчдийн үзэж буйгаар зах зээлийн чөлөөт өрсөлдөөний хууль (АНУ-ын Шерманы актын 1-р зүйл) нь зах зээлийг тэргүүлэгч өрсөлдөгчид "өрсөлдөөн өөрөө хэт аюултай байна" гэдэг шалтгаанаар хоорондоо тохиролцож, бүтээгдэхүүнийхээ хөгжүүлэлтийн хурдыг зохиомлоор удаашруулахыг хатуу хориглодог.

Нэхэмжлэлд дурдсанаар:

• Хэрэглэгчийн хохирол: Хөгжүүлэгчид болон энгийн хэрэглэгчид хамгийн хүчирхэг, дэвшилтэт AI моделиудыг ашиглахын тулд сар бүр төлбөр төлдөг. Хэрэв дөрвөн том тоглогч шинэ загварын гарцыг сааруулах тохиролцоо хийвэл хэрэглэгчийн авч буй үнэ цэнэ шууд буурна.
• Баримтжуулсан нотлох баримт: Дарио Амодей эх нийтлэлдээ энэ төрлийн зохицуулалт нь монополийн эсрэг хуультай зөрчилдөж болзошгүйг дурдаад, "АНУ-ын засгийн газар аюулгүй байдлын яриа хэлэлцээнд монополийн эсрэг хуулиас түр чөлөөлөх (antitrust waiver) тусгай зөвшөөрөл олгох хэрэгтэй" гэж бичсэнийг нэхэмжлэгчид "тэд өөрсдөө энэ үйлдлээ хууль бус гэдгийг мэдэж байсан нотолгоо" хэмээн онцолжээ.
• Сэм Олтман засгийн газрын зөвшөөрлийг хүлээлгүй хөндлөнгийн шалгалтыг шууд хэрэгжүүлнэ гэж жиргэсэн нь нөхцөл байдлыг улам хурцатгасан байна.

"Хоригдлын дилемма" ба Бодит санхүүгийн дарамт

Энэхүү үйл явдлын цаана технологийн цэвэр ёс зүйгээс гадна бизнесийн маш нарийн тооцоолол нуугдаж байгааг шинжээчид хэлж байна.

Нэг талаас, энэ бол сонгодог "Prisoner's dilemma" буюу Хоригдлын дилемма юм. Хэрэв зөвхөн Anthropic хурдаа сааруулж олон давхар хамгаалалт хийвэл OpenAI эсвэл Google түрүүлж зах зээлийг эзэлнэ. Тиймээс бүгд зэрэг урагшлах уралдаанд шатаж байсан.

Нөгөө талаас, олон нийтийн болон инженерүүдийн дунд өөр нэг эргэлзээ байна: Энэ нь үнэхээр дэлхийг аврах аюулгүй байдал уу, эсвэл асар их зардал (CapEx)-аа танах гэсэн шалтаг уу? Хамгийн сүүлийн үеийн аварга загваруудыг сургах, дата төвүүдийг өргөтгөх зардал геометр прогрессоор өсөж, үр дүнгийн өсөлт (scaling laws) логарифм хэлбэртэй буюу удааширч эхэлсэн энэ үед Big Tech-үүд хурдаа сааруулж, амьсгаа авах шаардлага тулгарсан байж болзошгүй юм. Мөн жижиг компаниуд болон нээлттэй эхийн (open-source / open-weights) загваруудыг өндөр стандартын шалгуураар зах зээлээс шахан гаргах зорилготой "Regulatory capture" байж магадгүй гэх хардлага ч бий.

Хөгжүүлэгчдэд энэ нь юу гэсэн үг вэ?

Программ хангамжийн инженерүүд, стартап үүсгэн байгуулагчдын хувьд энэ маргаан хэд хэдэн чухал асуултыг бий болгож байна:

1. API-ийн чадамж царцах уу? Хэрэв frontier лабораториуд загварын бие даасан байдлыг (agentic capability) хязгаарлаж, хувилбарын шинэчлэлтийг удаашруулбал өдөр тутмын хөгжүүлэлтийн автоматжуулалтын хурд дагаад удааширна.
2. Open-Source загваруудын эрин үе: Frontier компаниуд шүүх, зохицуулалтын маргаанд орооцолдож хурдаа сааруулах тусам Llama, DeepSeek, Mistral зэрэг open-weights загварууд орон зайг нь нөхөж, хөгжүүлэгчид self-hosted дэд бүтэц рүү илүү эрчимтэй шилжих хөшүүрэг болно.
3. Хуулийн өмнөх эгзэгтэй зааг: Хэрэв шүүх нэхэмжлэгчдийн талд шийдвэр гаргавал цаашид Big Tech компаниуд "Аюулгүй байдлын зорилгоор хамтрах" тухай ярих нь монополийн эсрэг хуулиар шийтгэгдэх аюултай болох бөгөөд зөвхөн төрийн албан ёсны хууль тогтоомж л AI-ийн хурдыг зохицуулах эрхтэй болж үлдэнэ.

AI-ийн түүхэнд анх удаа компаниуд хэт хурдан хөгжсөнийхөө төлөө биш, харин хөгжүүлэлтийн хурдаа хамтдаа удаашруулахаар тохиролцсоныхоо төлөө шүүхийн хаалга татаж байна. Энэхүү шүүх хурал хиймэл оюуны ирээдүйн замын зургийг тодорхойлоход чухал нөлөө үзүүлэх нь гарцаагүй юм.

---

Эх сурвалж:

• U.S. District Court for the Northern District of California (Civil Complaint: Antitrust violation class action against Anthropic, OpenAI, SpaceXAI, Google)
• CBS News & PBS NewsHour: "Lawsuit says Anthropic, OpenAI, SpaceXAI and Google made illegal agreement on AI slowdown"
• TNW & Quartz Legal Coverage: "Antitrust lawsuit targets Anthropic, OpenAI, Google, SpaceXAI AI slowdown"